1890-1941
Syn Juliana i Stanisławy z domu Daneckiej, urodził się 6 kwietnia 1890 r. w Dąbrowie Górniczej. Jego przodkowie przybyli do Dąbrowy Górniczej w połowie XIX w. do pracy w kopalni Reden. Z rodziny tej wywodził się m.in. Jan Cieplak – arcybiskup, który był ojcem chrzestnym Zygmunta.
Zygmunt ukończył szkołę elementarną, a następnie prywatne seminarium dla nauczycieli ludowych w Ursynowie pod Warszawą. Aby uniknąć służby w wojsku carskim, w 1911 r. objął posadę nauczyciela w szkole wychowawczo-karnej w Studzieńcu. W 1913 r. powrócił do Dąbrowy Górniczej i objął posadę nauczyciela w szkole powszechnej, a następnie został jej kierownikiem.
Do Polskiej Partii Socjalistycznej wstąpił w 1914 r. Rok później zorganizował bojkot języka rosyjskiego i niemieckiego w szkołach powszechnych w Dąbrowie Górniczej, za co został czasowo aresztowany, a po zwolnieniu zawieszony w czynnościach nauczyciela na rok. W 1916 r. otrzymał z powrotem stanowisko kierownika szkoły i ożenił się z nauczycielką Władysławą Łozicką.
W listopadzie 1918 r. uczestniczył w rozbrajaniu wojsk austriackich w Dąbrowie; był jednym z organizatorów Milicji Ludowej PPS. Po utworzeniu w listopadzie 1918 r. Komisariatu Ludowego został komisarzem oświatowym na powiat dąbrowski.
W latach 1919 – 1922 studiował na Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie. Po powrocie do Dąbrowy w 1922 r., poświęcił się pracy w samorządzie miejskim, początkowo jako ławnik miejski podczas prezydentury Adama Piwowara. Był jednocześnie stale wybierany do miejskich i okręgowych władz partii: jako członek Egzekutywy Okręgowej PPS Zagłębia Dąbrowskiego oraz przewodniczący Dzielnicy PPS w Dąbrowie. Organizował, wraz z Janem Cupiałem – budowę Domu Ludowego w Dąbrowie Górniczej, urządzał wykłady i odczyty naukowe dla młodzieży, organizował Czerwone Harcerstwo oraz działał w Robotniczym Klubie Sportowym „Zagłębie” i Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego.
W latach 1925 – 1927 pełnił funkcję wiceprezydenta, a następnie prezydenta miasta – od 7 I 1928 r. do 28 I 1929 r. Prowadził wówczas, z ramienia PPS, wielkie inwestycje budowlane w mieście m.in. wprowadził wodociągi i kanalizację, uregulował ulice, wybudował kolonie robotnicze. Współpracował ściśle z inż. Cezarym Uthke. Z Wiednia przywieźli projekty osiedla willowego, które później realizował Uthke jako budowniczy miejski (osiedle „Staszic”).
W 1936 r. podczas wyborów do Rady Miejskiej, Zygmunt Cieplak większością głosów został wybrany prezydentem ponownie, ale Wojewoda Kielecki wyboru tego nie zatwierdził. W 1937 r. został członkiem Loży Wolnomularskiej „Staszic” w Sosnowcu. Do wybuchu II wojny światowej pełnił też funkcję ławnika Zarządu Miasta.
W pierwszych dniach września 1939 r., po ucieczce władz z Dąbrowy Górniczej, utworzył samorząd i Milicję Ludową, która zabezpieczyła magazyny i mienie opuszczone przez mieszkańców przed grabieżą, zakładała kuchnie dla głodujących i organizowała pomoc dla mieszkańców.Poszukiwany przez Gestapo, schronił się w powiecie miechowskim. W 1940 r. powrócił do Dąbrowy Górniczej, został aresztowany przez Gestapo i zesłany wkrótce do obozu koncentracyjnego Mauthausen – Gusen, gdzie oskarżony o działalność polityczną, został stracony 12 lub 14 września 1941 r.
Po II wojnie światowej jednej z ulic w Dąbrowie Górniczej nadano nazwę Zygmunta Cieplaka.
Źródło:
Aleksy Bień, Wspomnienia o Zygmuncie Cieplaku, 1963 (maszynopis z Archiwum Muzeum Miejskiego „Sztygarka” na podstawie informacji własnych autora oraz relacji żony Z. Cieplaka)
Jak zginął tow. Zygmunt Cieplak, Trybuna Robotnicza 21-22 lipca 1946 nr 200 s. 12
Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego tom I, archiwum rodzinne.
Stefan Pobideł, Cieplak Zygmunt (w:) Encyklopedia Dąbrowy Górniczej A-Z, tom I, red. Stefan Pobideł, Dąbrowa Górnicza 1996
