14 listopada 1905 r. –  Consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore

Walenty Zygmunt ps. Gruby, Stary

1882 – 1942

Był bojowcem Polskiej Partii Socjalistycznej. Uczestniczył czynnie w Rewolucji 1905 roku. Wstąpił do PPS w 1904 roku w Zagłębiu Dąbrowskim i zajął się agitacją. W 1905 roku zaciągnął się do Organizacji Bojowej na terenie Sosnowca – był instruktorem „szóstki” bojowej w dzielnicy Sielec. Jako instruktor miał za zadanie magazynowanie broni dla bojówki okręgowej, a nadto ze swoim bratem wyrabiał bomby. Podczas jednego z takich zajęć jego mieszkanie w dzielnicy Pogoń naszła policja rosyjska; wskutek zamieszania, jakie z tego powodu wynikło, nastąpił wybuch bomby, powodując śmierć matki Antoniny, dwóch sióstr Józefy i Władysławy oraz braci Wojciecha i Jana. W. Zygmunt został ciężko ranny i umieszczono go w miejscowym szpitalu, z którego po dokonaniu operacji wyjęcia odłamków bomby z ciała, został przetransportowany do szpitala więziennego w Piotrkowie Trybunalskim. Po ukończeniu śledztwa, dla braku wyraźnych dowodów winy został uwolniony. Pracował w dalszym ciągu w szeregach Organizacji Bojowej do września 1908 roku, w którym to czasie został ponownie uwięziony i osadzony w więzieniu piotrkowskim do roku 1910, następnie przewieziony do Warszawy i osadzony w X Pawilonie Cytadeli do 1913 roku. Wobec groźnego rozstroju nerwowego spowodowanego wieloletnim więzieniem Zygmunta umieszczono w szpitalu dla umysłowo – chorych w Tworkach, skąd przy pomocy pozostałego przy życiu jednego z braci udało mu się zbiec do Krakowa.

W latach międzywojennych był właścicielem hurtowni tytoniu w Dąbrowie Górniczej. Już w 1934 roku włączył się do organizowanej w Zagłębiu Dąbrowskim tzw. dywersji przyfrontowej. Sieć ta latem 1939 r. wzmocniona została przez PPS, której kierownictwo zagłębiowskie utworzyło organizację „Okrzeja-Odra” na czele z Aleksym Bieniem.

W początkach października 1939 roku ukonstytuowało się kierownictwo podokręgowe w ramach Okręgu Kieleckiego Organizacji Orła Białego. Kierownictwo to wyznaczyło Piotra Reronia ps. „Żubr” na komendanta OOB w Dąbrowie Górniczej i do pomocy wyznaczyło mu  Walentego Zygmunta. Kierownictwo centralne Organizacji Orła Białego nakazywało utworzenie organizacji kadrowej jednak wbrew tym zaleceniom przystąpiono po kilkunastu tygodniach w Dąbrowie Górniczej do tworzenia organizacji masowej, przygotowywanej do działań powstańczych, celem wsparcia ofensywy wojsk alianckich wiosną 1940 roku. W kwietniu 1940 roku utworzono komendę obwodową OOB-ZOB w Dąbrowie Górniczej, a jej placówką w samym mieście kierował Walenty Zygmunt posługujący się pseudonimem „Stary”.

Środki finansowe organizacji konspiracyjnych przeznaczone na pomoc dla ludności były niewystarczające dlatego też podejmowano akcje ich zdobycia. Jedną z takich akcji przygotował szef dywersji dąbrowskiej ZOB Walenty Zygmunt. Wraz ze współpracownikami Zygmunt zdobył 160 000 marek przewożonych samochodem ciężarowym z oddziału Dresdner Bank w Sosnowcu do Czeladzi 27 lutego 1941 roku. Członkowie Organizacji Orła Białego wykazywali się wzmożonymi działaniami sabotażowymi, a Walenty Zygmunt został w 1940 roku szefem sabotażu Związku Orła Białego. Szefowie sabotażu komend inspekcyjnych w Czeladzi i w Dąbrowie Górniczej Stanisław Rokita i Walenty Zygmunt planowali przeprowadzanie zamachów bombowych na większe dworce kolejowe położone w Niemczech. Z dokumentów niemieckich wynika, że bomby zegarowe na dworcach kolejowych w Gliwicach i Bytomiu podłożyła Bronisława Król, lecz brak informacji czy eksplodowały. Walenty Zygmunt został aresztowany 18 sierpnia 1941 roku i zamordowany 20 grudnia 1942 roku w więzieniu Moabit w Berlinie.

Więcej o konspiracyjnej działalności Walentego Zygmunta i jego współpracowników znajdzie Czytelnik w Monografii Dąbrowy Górniczej tom III cz 2, wydanej w 2019 roku.

 

Źródła: Księga Pamiątkowa byłych uczestników walk o  niepodległość pod sztandarem PPS Frakcji Rewolucyjnej, Warszawa 1933, Encyklopedia Dąbrowy Górniczej A-Z, Dąbrowa Górnicza 1996, Monografia Dąbrowy Górniczej tom III cz. 2, Dąbrowa Górnicza 2019. Dąbski Jakub, 75 lat pod czerwonym sztandarem, Katowice 1979.

Bądź na bieżąco

Newsletter

Chcesz dostawać od nas informacje o najnowszych wydarzeniach, wystawach i artykułach? Zapisz się!

Dziękujemy za zapisanie się do naszego newslettera

Skip to content